Zabezpiecz treść internetową tak, by można było ustalić, co było widoczne, gdzie i kiedy, w jakim kontekście oraz czy zapisane pliki pozostały niezmienione.
Treści opublikowane w internecie mogą zniknąć w ciągu kilku minut. Autor może usunąć komentarz, zmienić nazwę profilu, ograniczyć widoczność wpisu albo całkowicie skasować konto. Dlatego zabezpieczenie dowodu cyfrowego nie powinno ograniczać się do wykonania jednego zrzutu ekranu. Celem jest utrwalenie materiału w taki sposób, aby później można było ustalić, co dokładnie było widoczne, gdzie, kiedy, w jakim kontekście i czy zapisane pliki nie zostały zmienione.
Kodeks postępowania cywilnego obejmuje zarówno dokumenty zawierające tekst, umożliwiające ustalenie ich wystawcy, jak i inne dokumenty zawierające zapis obrazu, dźwięku lub obrazu i dźwięku. O wiarygodności i mocy materiału decyduje jednak sąd po wszechstronnej ocenie wszystkich dowodów. Sam fakt posiadania pliku lub wydruku nie przesądza więc jeszcze o jego wartości.
Krok 1. Nie ingeruj w treść
Nie odpowiadaj na wpis, nie odświeżaj niepotrzebnie strony i nie wykonuj działań, które mogą spowodować zmianę widoku. Nie kadruj, nie poprawiaj kolorów i nie dopisuj oznaczeń na jedynej kopii materiału. Oryginał powinien pozostać nienaruszony, a wszelkie objaśnienia należy nanosić wyłącznie na kopiach roboczych.
Krok 2. Zapisz źródło i kontekst
Zanotuj pełny adres URL, nazwę platformy, nazwę i identyfikator profilu, datę i godzinę dostępu oraz informację, czy treść była publiczna, czy widoczna dopiero po zalogowaniu. Zabezpiecz nie tylko sporny fragment, lecz także nagłówek strony, profil autora, wcześniejsze i późniejsze wypowiedzi oraz elementy pozwalające zrozumieć cały kontekst publikacji.
Krok 3. Wykonaj pełną dokumentację wizualną
Wykonaj serię zrzutów obejmujących pasek adresu przeglądarki oraz całą treść. Przy długich wpisach lub dynamicznych stronach warto dodatkowo nagrać ekran, pokazując przejście od profilu lub strony głównej do spornej publikacji. Film nie zastępuje zrzutów, ale pomaga wykazać ciągłość i sposób dotarcia do materiału.
Krok 4. Zachowaj dostępne pliki źródłowe
Pobierz zdjęcia, filmy i dokumenty w możliwie oryginalnym formacie. W uzasadnionych przypadkach należy także zachować kod źródłowy strony, plik HTML lub techniczny zapis sesji. Sam wydruk do PDF może być użyteczny, lecz nie powinien być jedyną formą zabezpieczenia.
Krok 5. Oblicz hash SHA-256
Dla każdego zapisanego pliku należy obliczyć indywidualną wartość hash. Pozwala ona później sprawdzić, czy plik jest identyczny z wersją zabezpieczoną pierwotnie. NIST wskazuje, że hashowanie powinno następować możliwie blisko momentu pozyskania dowodu, a wartości hash powinny być przechowywane oddzielnie i w sposób zabezpieczony przed nadpisaniem.
Krok 6. Dodaj wiarygodne potwierdzenie czasu
Kwalifikowany elektroniczny znacznik czasu wzmacnia możliwość wykazania, że określone dane istniały najpóźniej w oznaczonym momencie i od tego czasu nie zostały zmienione. Zgodnie z rozporządzeniem eIDAS kwalifikowany znacznik czasu korzysta z domniemania prawidłowości wskazanej daty i godziny oraz integralności związanych z nimi danych. Nie potwierdza jednak samodzielnie prawdziwości treści ani tożsamości jej autora.
Krok 7. Sporządź raport i zabezpiecz łańcuch dowodowy
Raport powinien wskazywać osobę wykonującą czynności, czas, urządzenie, zastosowane narzędzia, kolejność działań, listę plików, wartości hash i sposób archiwizacji. Oryginały należy przechowywać w bezpiecznym repozytorium, z kontrolą dostępu i kopią zapasową. Każde przekazanie materiału prawnikowi, biegłemu lub organowi powinno zostać odnotowane.
Case study: usunięty wpis na Facebooku
Właścicielka firmy zauważyła wpis, w którym anonimowy profil zarzucał jej wyłudzanie pieniędzy. Początkowo wykonała pojedynczy zrzut samego tekstu. Następnie zabezpieczono pełny adres publikacji, widok profilu, datę dostępu, komentarze, nagranie przejścia do wpisu, pliki graficzne oraz kod strony. Dla materiałów obliczono hash SHA-256 i dodano znacznik czasu. Kilka godzin później wpis i profil zniknęły. Pojedynczy screenshot mógłby wywołać spór o jego źródło i kompletność. Rozbudowany pakiet pozwala natomiast odtworzyć okoliczności pozyskania materiału i zweryfikować, czy przekazane pliki pozostały niezmienione.
Najważniejsza zasada: dobry dowód cyfrowy nie pokazuje wyłącznie treści. Pokazuje również jej źródło, kontekst, czas pozyskania, sposób zabezpieczenia oraz historię dalszego przechowywania.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
Nota: materiał edukacyjny; nie stanowi indywidualnej porady prawnej ani gwarancji dopuszczalności, wiarygodności lub mocy dowodowej konkretnego materiału.